Het Enneagram beschrijft in het typologie-model gedrag als een verdedigingsmechanisme. De aansturing hiervan ligt in onderbewuste lagen en komt voort uit het overcompenseren van dat wat vermeden wil worden: een hele diepe pijn, ontstaan in de eerste levensmaanden, veroorzaakt door het zich realiseren van het niet-één-zijn met de moeder, een grote eenzaamheid. Dit gaat gepaard met een, door één van de negen passies (een emotionele grondtoon) gekleurde, diep inwerkende en alles bepalende overtuiging.
Ieder is uniek
Het enneagram heeft op de negen punten negen uitgesproken karakterkenmerken. Ieder punt is door de binnenlijnen verbonden met twee andere punten en heeft via de buitencirkel verbinding met de naastliggende punten. Op z’n minst bepalen deze vier verbindingen in een unieke, mengverhouding het gedrag.
Binnen het type zijn mate van bewustzijn en rijpheid aan te geven in
+, ± of —. Daarnaast is nog onderscheidend een voorkeur voor gericht zijn op zichzelf (zelfbehoudend), op de groep (sociaal) of op een ander (intiem). Deze gelaagdheid binnen het typologie-model biedt de mogelijkheid om zeer gedetailleerd unieke karakterstructuren en gedragsvormen te onderscheiden.
Centra
Het Enneagram is onderverdeeld in drie centra.
Buik-, doe- centrum met basis emotie woede: 8,9,1
Hart-, gevoelcentrum met basis emotie verdriet: 2,3,4
Hoofd-, denkcentrum met basis emotie angst: 5,6,7
De negen typen zijn ontstaan door een disbalans in deze centra.
Wanneer met de EIK methode het essentie type is ont-dekt, worden eerst de centra rechtgetrokken en in balans gebracht. Dat is de basis voor het integreren van de overige enneatypen. Met daarnaast de uitdaging zich te ontwikkelen van – naar +,
kan transformatie en wezenlijke groei gerealiseerd worden.
Negen poorten naar essentie
Op vele manieren zijn de Enneatypen zeer gedetailleerd uitgewerkt en uitgebreid beschreven, zie ook links.
Hieronder een summiere duiding van de onderscheiden typen.
Enneatype 1, de Perfectionist
Vanuit de disbalans van de centra is woede, wrevel, frustratie de grondtoon van de 1.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: imperfect, het is kapot, en uit zich in de overtuiging: ik ben niet perfect.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: perfectie
Het verdedigingsmechanisme is: reactieformatie. Uiten van woede is imperfect gedrag. Het gedrag wordt beheerst, afgemeten, de woede onderdrukt.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: Goed is goed genoeg. En: ik ben perfect zoals ik ben.
Woede transformeert in kalmte, sereniteit.
Enneatype 2, de Helper
Vanuit de disbalans van de centra is trots, hovaardij de grondtoon van de 2.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: hulpeloosheid, behoeftigheid, waardeloos zijn en uit zich in de overtuiging: ik ben niet waard dat er voor mij wordt gezorgd.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: zorgen voor een ander, -ongevraagd- helpen.
Het verdedigingsmechanisme is: verdringen van de eigen behoeften.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: Iedereen is waardevol en: Ik ben goed zoals ik ben.
Trots transformeert in dienstbaarheid, begeleiding bieden.
Enneatype 3, de Winnaar
Vanuit de disbalans van de centra is ijdelheid, (zelf)bedrog de grondtoon van de 3.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: verlies, falen en uit zich in de overtuiging: ik ben een loser.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: winnen, succes najagen.
Het verdedigingsmechanisme is: identificeren, vereenzelvigen met de successen van de omgeving.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: Ik ga uit van innerlijke kracht.
IJdelheid en bedrog transformeren in oprechtheid.
Enneatype 4, de Romanticus
Vanuit de disbalans van de centra is afgunst de grondtoon van de 4.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: verlaten zijn, opgaan in de alledaagsheid en uit zich in de overtuiging: ik ben niet bijzonder genoeg, ik ben niet om van te houden.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: schoonheid, creativiteit, bijzonderheid.
Het verdedigingsmechanisme is: introjectie, de emoties van de ander naar binnen halen, om veel te voelen.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: Iedereen is uniek en Ik ben mijzelf.
Afgunst transformeert in evenwichtigheid, gelijkmoedigheid.
Enneatype 5, deWaarnemer
Vanuit de disbalans van de centra is hebzucht de grondtoon van de 5.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: gemis vanwege het zich afhankelijk voelen en uit zich in de overtuiging: ik begrijp het niet.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: vergaren van kennis om het te kunnen begrijpen.
Het verdedigingsmechanisme is: isolatie.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: alwetendheid door het combineren van inzicht aan kennis
Hebzucht transformeert in loslaten, onthechten.
Enneatype 6, de Loyalist
Vanuit de disbalans van de centra is angst de grondtoon van de 6.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: gebrek aan steun, dat maakt onzeker, twijfelend en uit zich in de overtuiging: ik ben angstig, ik red het niet alleen.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: zekerheid, ontleend aan de ander(en).
Het verdedigingsmechanisme is: projectie.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: vertrouwen.
Angst transformeert in moed.
Enneatype 7, de Avonturier
Vanuit de disbalans van de centra is gulzigheid de grondtoon van de 7.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: leegte en pijn en uit zich in de overtuiging: ik ben leeg, ik kom tekort.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: plezier, veel afwisselende prikkels.
Het verdedigingsmechanisme is: rationalisatie.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: ik ben zelf het geluk.
Gulzigheid transformeert in soberheid.
Enneatype 8, de Baas
Vanuit de disbalans van de centra is wellust de grondtoon van de 8.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: weerloos zijn en uit zich in de overtuiging: ik heb geen controle.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: macht.
Het verdedigingsmechanisme is: ontkenning van eigen zwakte.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: ik sta in mijn eigen kracht.
Wellust transformeert in onschuld, transparantie als van een kind.
Enneatype 9, de Bemiddelaar
Vanuit de disbalans van de centra is traagheid de grondtoon van de 9.
Het moment van realiseren dat de verbinding met de moeder is verbroken wordt weergeven als: dit is een crisis en uit zich in de overtuiging: ik ben oorzaak van het conflict.
Dit moet vermeden en bestreden worden, de aandacht fixeert zich op: harmonie.
Het verdedigingsmechanisme is: zelfverdoving.
Groei en ontwikkeling zetten de overtuiging om in: Alles is één.
Traagheid transformeert in daadkracht.
